7 đội châu Á dừng bước tại vòng bảng, mở rộng vào World Cup nhưng bộc lộ khoảng cách toàn diện

Tác giả: Hàn Băng World Cup mở rộng lên 48 đội, châu Á và châu Phi là hai châu lục được hưởng lợi nhiều nhất về suất tham dự. Cả hai châu lục đều được tăng trực tiếp 4 suất, đồng thời giành thêm 1 suất qua play-off liên lục địa. Với 9 đội tham dự, đây là kỷ lục về số lượng đội bóng châu Á tại World Cup, nhưng sau vòng bảng, màn trình diễn của các đội châu Á lại mang nhiều lo ngại hơn là niềm vui.

Là đội bóng mạnh nhất châu Á, màn trình diễn của Nhật Bản ở vòng bảng cho thấy hy vọng về khả năng thực sự thách thức các đội bóng truyền thống, tiến đến tứ kết hoặc thậm chí tốt hơn. Tuy nhiên, đáng lo ngại hơn là trong số 9 đội châu Á, chỉ có Nhật Bản và Australia lọt vào vòng 16 đội, 7 đội còn lại bị loại. Số đội vượt qua vòng bảng chỉ nhiều hơn châu Đại Dương (với 1 đội duy nhất chưa bị loại). Đồng thời, châu Á cũng là châu lục có nhiều đội bị loại ở vòng bảng nhất.

Trong số 8 đội để lọt lưới nhiều nhất vòng bảng, châu Á chiếm 4 đội, trong đó Qatar (10 bàn), Uzbekistan (11 bàn) và Iraq (12 bàn) đều đạt hai con số. Có 6 đội thua cả 3 trận vòng bảng, châu Á chiếm 3 suất. So với sự nổi bật của Nhật Bản và phong độ ổn định của Australia, sự thất bại trên diện rộng của các đội bóng châu Á khác càng đáng được chú ý hơn.

Châu Phi là châu lục hưởng lợi nhiều nhất về suất tham dự. Việc mở rộng World Cup đã giải phóng tiềm năng trước đây bị giới hạn bởi số suất của các đội châu Phi. Với 10 đội tham dự, 9 đội vượt qua vòng bảng, tỷ lệ đi tiếp lên tới 90%. Ngược lại, châu Á cũng nhận được nhiều suất nhất nhưng lại bộc lộ khoảng cách lớn giữa các đội tuyển hàng thứ hai và trình độ World Cup. Trong số 9 đội, không chỉ Hàn Quốc và Iran thuộc nhóm đầu châu Á bị loại, mà cả 5 đội hàng thứ hai có thứ hạng thế giới dưới 48 cũng đều bị loại. So sánh với châu Phi, 5 đội xếp hạng thấp hơn trong số 10 đội chỉ có Tunisia (bị xáo trộn nội bộ trước giải) bị loại, tạo nên sự tương phản quá rõ ràng với việc toàn bộ đội tuyển hàng thứ hai của châu Á đều bị loại.

Chuỗi bất bại trong 6 trận đầu vòng bảng của các đội châu Á hóa ra chỉ là "ảo ảnh" sau chuỗi 6 trận thua liên tiếp. 9 đội châu Á thi đấu tổng cộng 27 trận vòng bảng, chỉ giành được 3 thắng, 9 hòa và 15 thua, tỷ lệ thắng thấp tới 11,1%. Cả 3 chiến thắng đều thuộc về Nhật Bản, Hàn Quốc và Australia. 27 trận ghi được 23 bàn và để thủng lưới 57 bàn. Saudi Arabia và Iraq chỉ ghi được 1 bàn mỗi đội, ngang bằng với Curaçao và Scotland, trong khi Panama là đội duy nhất không ghi được bàn nào ở vòng bảng.

Tất cả 9 đội châu Á đều để thủng lưới hơn 6 bàn. Ngoại trừ nhóm đầu truyền thống Nhật Bản, Hàn Quốc, Iran, Saudi Arabia, Australia có số bàn thua ít hơn, Jordan (8 bàn), Qatar (10 bàn), Uzbekistan (11 bàn) và Iraq (12 bàn) đều nằm trong số 8 đội để lọt lưới nhiều nhất. Iraq không chỉ có số bàn thua nhiều nhất cùng với Tunisia, mà còn là đội có hiệu số bàn thắng bại thấp nhất (-11) trong số 48 đội.

Theo lẽ thường, World Cup mở rộng với nhiều đội yếu hơn, các đội châu Á lẽ ra phải có màn trình diễn tốt hơn. Sự thật là, ngoại trừ 3 đội có thứ hạng thế giới thấp nhất là New Zealand, Haiti, Curaçao và Tunisia (sụp đổ vì thay HLV vào phút chót), chính các đội tuyển hàng thứ hai của châu Á là những đội tệ nhất World Cup. Qatar, hai lần vô địch châu Á, có 1 hòa 2 thua, là đội châu Á đầu tiên thua với cách biệt 6 bàn kể từ Triều Tiên năm 2010. Iraq và Uzbekistan đều có những trận thua 5 bàn, Saudi Arabia cũng thua 4 bàn.

Lần cuối cùng một đội châu Á để thủng lưới hai con số ở vòng bảng là Triều Tiên năm 2010 (12 bàn). Trước đó, các đội châu Á chỉ có 4 lần để lọt lưới hai con số ở World Cup: Hàn Quốc (1954, 16 bàn), UAE (1990, 11 bàn), Saudi Arabia (2002, 12 bàn) và Triều Tiên (2010, 12 bàn). Riêng World Cup 2026 đã có tới 3 lần như vậy. Càng nhiều đội tham dự, kết quả càng tệ, làm nổi bật khoảng cách lớn giữa hàng thứ hai châu Á và phần còn lại của thế giới.

Việc các đội châu Á thua trước những đối thủ xếp hạng cao hơn còn có thể lý giải, nhưng không thể giành chiến thắng trước những đối thủ có thứ hạng tương đương hoặc thấp hơn lại cho thấy sự thiếu hụt toàn diện về chiến thuật, kỹ năng cá nhân và kinh nghiệm thi đấu. Qatar với 2 người bị đuổi thua Canada 6-0 còn có thể biện minh, nhưng trước Bosnia xếp thấp hơn 8 bậc, họ thua 1-3 với các chỉ số dưới cơ hoàn toàn: dứt điểm (9-14), dứt điểm trúng đích (3-5), kiểm soát bóng (45%-55%), thể hiện sự kém hiệu quả trước khung thành. Saudi Arabia bị Cape Verde xếp thấp hơn 6 bậc cầm hòa, cũng với các số liệu thực chiến thua kém: dứt điểm (7-15), bàn thắng kỳ vọng (0,40-1,52), phạt góc (2-4).

Iraq và Jordan bị xếp vào "bảng tử thần" với 3 đối thủ đều nằm trong top 30 thế giới, thua cả 3 trận là sự phản ánh trung thực khoảng cách thực lực. Uzbekistan gặp CHDC Congo, đội chỉ giành suất qua play-off liên lục địa, dù chỉ xếp sau đối thủ 4 bậc, nhưng sau khi dẫn trước 1-0 họ bị gỡ lại 3 bàn. Chênh lệch dữ liệu trận đấu còn lớn hơn kết quả: dứt điểm (3-19), bàn thắng kỳ vọng (0,20-2,35), kiểm soát bóng (42%-58%), phạm lỗi (16-6)...

Khoảng cách dữ liệu với các đối thủ có thứ hạng tương đương đã lớn như vậy, huống chi khi đối đầu với những đội mạnh trong top 30 thế giới. Iraq (hạng 57) thua Senegal (hạng 15) 0-5 với tỷ lệ dứt điểm gần gấp 5 lần (28-6); Bồ Đào Nha (hạng 5) thắng Uzbekistan 5-0 với dứt điểm trúng đích 9-2, bàn thắng kỳ vọng 2,41-0,25, kiểm soát bóng 66%-34%; Qatar với 2 người bị đuổi trước Canada xếp trên 36 bậc còn bị áp đảo thảm hại hơn: dứt điểm 32-2, dứt điểm trúng đích 10-0, bàn thắng kỳ vọng 4,75-0,18, kiểm soát bóng 79%-21%, phạt góc 19-1.

Ngược lại, các đội bóng châu Á có thể sánh ngang với các đội đến từ châu lục khác vẫn là những cái tên truyền thống: Nhật Bản, Hàn Quốc, Iran, Australia. Tuy nhiên, lần này Hàn Quốc và Iran bị loại do những yếu tố chủ quan. Hàn Quốc gặp vấn đề về chiến thuật, nhân sự của HLV và khủng hoảng nội bộ; Iran đối mặt với điều kiện chuẩn bị khó khăn nhất lịch sử, di chuyển xa và bị chủ nhà Mỹ gây khó dễ. Dù bất bại cả 3 trận vòng bảng – thành tích tốt nhất qua 7 lần dự World Cup – nhưng họ kém may mắn, không tận dụng được cơ hội ghi bàn và cuối cùng bị loại bởi một kết quả nghi ngờ có sự dàn xếp, đây là yếu tố ngoại lệ rất nhỏ.

Dù sao đi nữa, với phiên bản World Cup 48 đội, châu Á có 9 đội tham dự nhưng chỉ 2 đội vượt qua vòng bảng, đây là thành tích tệ nhất kể từ năm 2014 khi các đội châu Á bị loại sạch ở vòng bảng. Năm 2018, dù chỉ có Nhật Bản đi tiếp, nhưng Saudi Arabia, Iran và Hàn Quốc đều có thắng lợi, Australia cầm hòa Đan Mạch, Hàn Quốc còn đánh bại đội số 1 thế giới Đức (dù cả hai cùng bị loại). World Cup 48 đội, đối với bóng đá châu Á, phần lớn đã phóng đại khoảng cách so với "trình độ World Cup".